است با پانزده اكو . « 1 » اوزان در عهد صفويه كاررى در سفرنامهء خود ، مىنويسد : « واحد وزن مال التجاره‌هاى معمولى و ارزان‌قيمت ، در ايران ، « من » است كه مساوى 25 ليور اروپايى است ؛ تقريبا 12 كيلو . و واحد وزن اجناس گرانقيمت « مثقال » است كه 72 مثقال معادل يك ليور مىباشد . » « 2 » تقليل ارزش پول سانسون مىنويسد : « وضع پول در ايران ( در عهد شاه سليمان ) بقدرى بد مىباشد و از ارزش آن بقدرى كاسته شده است كه هيچكس حاضر نيست مال التجارهء خود را به ايران بياورد و در برابر آن ، پول مس ايران را دريافت كند . اين فساد و بدى وضع پول از آنجا ناشى شده است كه اشخاصى را كه سكهء تقلبى تهيه مىكنند و در مملكت رواج مىدهند خوب تعقيب نمىنمايند ؛ يا اگر تقلب آنها را كشف مىكنند فقط به گرفتن رشوه و پول از آنها اكتفا مىكنند و آنها را مجازات نمى - نمايند . متجاوز از ده سال است كه در ايران براى تجديد سكه و اصلاح پول فعاليت مىكنند ولى بمحض اينكه اين سكه‌ها از ضرابخانه بيرون مىآيد و بدست مردم مىرسد ، هنديها سكه‌هاى نو را از مملكت خارج مىكنند و به هند مىبرند . » « 3 » انحطاط اقتصادى كه از مرگ شاه عباس دوم آغاز شده بود ، در عهد شاه سلطانحسين رو به فزونى نهاد و سرانجام در نتيجهء حملهء افغانها و مظالم نادر شاه ، به پاره شدن شيرازهء امور معيشتى و اقتصادى مملكت منتهى گرديد . در اين جريان بيش از همه ، كشاورزان و پيشه‌وران جزء صدمه و زيان ديدند . تنها در منطقهء اصفهان قريب هزار قريه ( يعنى دو ثلث قراء آن بخش ) ويران گشت و بىسكنه ماند . سدها و بندها و كاريزها و ديگر مؤسسات آبيارى خراب شد ، و يا از حيز انتفاع افتاد . از آن جمله سد معروف « بند سلطان » نزديك مرو ويران شد . بسيارى از روستاييان به دست لشكريان دشمن ، كشته و يا بتوسط تركان به اسيرى و بردگى برده شدند و يا از گرسنگى و بيمارى - اين دو رفيق جدانشدنى و هميشگى مهاجمات بيگانه و حربها و جنگهاى خانگى - مردند . كشاورزى در كنار پرتگاه نابودى قرار داشت ؛ زيرا اساس آن در روزگار گذشته بر اثر سياست مالياتى شاه سلطانحسين لطمهء سخت ديده بود . علىرغم ويرانى و انحطاط وحشتناك اقتصادى ، نه متجاوزين ترك و افغان و نه اميران محلى فئودال و نه بعد از آنان ، نادر به فكر تقليل عوارض و بهرهء فئودالى كه بر دوش رعايا سنگينى مىكرد افتادند بلكه مىكوشيدند كه عوارض را به همان نرخ و ميزان سابق وصول كنند . از زمان شاه سلطانحسين ، پول كم‌عيار كه مقدار نقرهء آن كمتر از ميزان مقرر بود ضرب مىشد . محمود افغان كوشيد تا سكهء تمام عيار ضرب كند ( 1136 هجرى / 1723 ميلادى ) ولى در اين راه توفيقى نيافت . در نتيجه ، ضرب سكهء كم‌عيار و كمبود عمومى آذوقه كه مربوط

--> ( 1 ) . ر ك : سفرنامهء تاورنيه ، پيشين . ص 220 ببعد . ( 2 ) . سفرنامهء جملى كاررى ، پيشين . ص 139 . ( 3 ) . سفرنامهء سانسون ، پيشين . ص 188 .